De essentie van onze muziek: trappen

C

C

D

E

F

G

A

B

C

Wat nu volgt is ongeveer de essentie van het westerse muzieksysteem. De akkoorden van een toonladder en hun functie. Akkoorden bestaan uit opstapelingen van tertsen. Alle onderstaande akkoorden speel je op de witte toetsen van de piano, kijk maar hier. Als je van bovenstaande toonladder van C steeds alle tertsen stapelt zijn dit alle mogelijke combinaties van drieklanken:

Drieklank          akkoord

CEG                 C

DFA                 Dmin

EGB                 Emin

FAC                 F

GBD                 G

ACE                 Amin

BDF                 B° (= B verminderd)

Diabolus in musica

B heet verminderd naar de verminderde kwint B-F. Het interval B – E# klinkt -en is- exact hetzelfde, maar je noemt het een overmatige kwart. Dat interval werd vooral vroeger wel de diabolus in musica genoemd, omdat het de meest dissonante klank is in de toonladder van C. In de middeleeuwen was hij zelfs verboden. Voor een hedendaags geoefend oor kan hij juist de noodzakelijke spanning mooi opwekken. Dat geldt zeker niet alleen voor heavy metal en voor soundtracks, zoals in de Wikipedia gesuggereerd wordt, maar ook voor bijvoorbeeld jazz en zelfs voor sommige pop.

Als je van bovenstaande ladder alle tertsen stapelt tot vierklanken zijn dit alle mogelijke combinaties:

Vierklank          akkoord

CEGB               Cmaj7

DFAC               Dmin7

EGBD              Emin7

FACE               Fmaj7

GBDF               G7

ACEG              Amin7

BDFA               Bm7♭5 (= B mineur zeven mol vijf)

(m=mineur)

Zo kom je voor een majeur toonladder met drieklanken tot de volgende trappen:

I – majeur

II – mineur

III – mineur

IV – majeur

V – majeur

VI – mineur

VII – verminderd

En met vierklanken tot de volgende:

I – Cmaj7

II – Dmin7

III – Emin7

IV – Fmaj7

V – G7

VI – Amin7

VII – Bm7♭5 (= B mineur zeven mol vijf)

Al deze akkoorden voor gitaar en piano komen overeen met de bovenstaande.

De trappen hebben allen hun functie in termen van spanning, ontspanning en oplossing:

I           Tonica

II          Sub-dominant

III          Vervanging van tonica of dominant

IV         Sub-dominant

V          Dominant

VI         Vervanging van sub-dominant of tonica

VII        Vervanging van dominant

Hier kun je meer lezen over die functies:

In de praktijk komt het er op neer dat er vaak vaste cadensen gebruikt worden. Ik zeg nooit: “Zoveel mensen, zoveel cadensen”, maar voel je vooral vrij om alle mogelijke akkoorden op alle manieren aan elkaar te rijgen.

De dominant vraagt (door de eerder besproken boventonen) om de tonica en de sub-dominant vraagt om de dominant. Ze verhouden zich dan ook hetzelfde tot elkaar (4 trappen), dit zie je als je na trap VII weer met trap I begint.

In de praktijk is dit dan ook veelgehoord: Em – Am – D7 – G7 – C, wat jazzmuzikanten twee-vijf-eentjes zullen noemen. Als je die, zowel majeur als mineur binnenstebuiten en ondersteboven kunt keren zul je jazz kunnen spelen.

Monty Alexander kan dat bijvoorbeeld erg goed.

Gary Moore doet het wat gladder. In de baslijn kun je de 2-5-1 combinaties goed horen.

Je hoort ze ook veel in deze cover van Diana Ross.

Als je ze eenmaal kunt herkennen zul je merken dat er eigenlijk geen westerse muziekstukken bestaan zonder die verbindingen. Over harmonieleer valt erg veel te schrijven , maar je moet het zeker ook horen. Probeer daarom de akkoorden van stukken te analyseren en na te spelen.