Categorie archief: muziek en computers

Hartstilstand en muzieknotatie

Je zult je afvragen wat het verband is tussen een hartstilstand en muzieknotatie. Dat verband is niet erg groot, maar je moet toch wat sensationeels maken van misschien wel het saaiste topic van dit blog. Het meeste hartfalen tijdens concerten schijnt voor te komen tijdens een rust in de muziek. Dat is niet tussen twee stukken in, maar ergens midden in een muziekstuk. Althans, dat vertelde de hoogleraar vormleer bij muziekwetenschappen. Hoe je de lengte van noten en rusten noteert zie je hier:

Als je een vierkwartsmaat hebt duurt een hele noot 4 tellen en een kwart noot 1 tel. Per vlaggetje erbij halveert de duur van een noot zoals je kunt zien. De 4 tellen van een vierkwartsmaat worden dus helemaal opgevuld met notatie. Soms zullen de vlaggetjes naar boven staan, soms naar beneden, afhankelijk van hoe hoog ze op de notenbalk staan en welke noten ervoor en erna komen. Terzijde, meestal verandert een akkoord op de eerste tel van de maat.

Aan het begin van de notenbalk, na de sleutel, zie je meestal een breuk staan, twee cijfers boven elkaar. Meest gangbaar zijn 4/4 (de vierkwartsmaat) met op grote achterstand een 6/8 maat en daarna de driekwartsmaat (3/4), die de achterstand nooit meer goed zal maken. Om nog maar te zwijgen van maatsoorten als 5/4 en 7/8. Maatsoorten zal ik later verder bespreken.

Onderstaand voorbeeld heb ik gemaakt om aan te geven dat de piano eigenlijk een product is van de muziektheorie. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de gitaar en vrijwel alle andere instrumenten, die doorgaans dan ook ouder zijn dan de piano. Dan de gangbare notenbalken. Dat zijn:

– de F-sleutel voor de linkerhand van de piano en voor bas(gitaar)

– de G-sleutel voor de rechterhand van de piano en vrijwel alle gangbare instrumenten (met uitzondering van blazers):

We weten natuurlijk dat op de lijnen van de notenbalken de noten genoteerd worden. Voor noten die daarboven of daaronder vallen worden kleine hulplijnen genoteerd. Of bij andere instrumenten dan deze worden er soms andere sleutels gehanteerd die, net zoals je hierboven ziet, een ander bereik/register weergeven.

Zoals je ziet staan er geen lijntjes bij de zwarte toetsen. Daar zijn kruizen en mollen voor uitgevonden. Er wordt dan voor de noot op de balk een # of een♭ genoteerd voor respectievelijk een halve noot hoger of lager, daar schreef ik hier al iets over. Vervolgens blijf je dat doen voor alle noten op die lijn van de notenbalk tot een herstellingsteken volgt

Herstellingsteken:

Vaak staan de kruizen of mollen aan het begin van een muziekstuk. Dat geeft aan in welke toonladder het muziekstuk staat. De toonladder van C is de enige toonladder die geen kruizen of mollen heeft. Niet geheel toevallig bestaat die uit de witte toetsen van de piano. Toonladders zijn erg belangrijk in de muziek, daarover snel meer.

Advertenties

Muziek maken met je computer

Muziekprogramma’s zijn vaak erg ingewikkeld en hebben een lange leercurve. Kun je nagaan wat er zich allemaal in je hoofd afspeelt bij het spelen van een instrument.

Het aantal mogelijkheden van goede muziekprogramma’s is nagenoeg eindeloos. Ze zijn in de afgelopen decennia zo ontwikkeld dat je er exact het Concertgebouworkest mee kunt nabootsen, compleet met de akoestiek van het concertgebouw. Die akoestiek staat wereldwijd erg hoog aangeschreven. Voor het ontwikkelen van zo’n geavanceerde plug-in worden studies op locatie gedaan:

Met die oneindige mogelijkheden moet je goed om kunnen gaan wil je er met succes gebruik van maken. De grootste componisten in de klassiek muziek legden zichzelf de meest strikte regels op. Het onderscheid tussen deze componisten zit hem dan ook voornamelijk in de regels die ze zichzelf opleggen of oplegden.

Een goed voorbeeld daarvan is Arnold Schönberg met zijn twaalftoonsmuziek. Datzelfde geldt voor componisten van popmuziek, zij werken vrijwel allemaal volgens de regels van Bach. Zij conformeren zich zelfs nog meer dan klassieken, door beperking in het gebruik van instrumenten en ritme.

Geluidskaart:

In het vorige topic beschreef ik dat midi eigenlijk een vorm van notatie is die met een synthesizer omgezet kan worden in geluid. De tegenhanger van midi is audio. Laten we het erop houden dat audio geluid is.

De meeste zware muziekprogramma’s zijn geschikt voor zowel midi als audio. Belangrijk is dat je geluidskaart een audio-ingang heeft als je er een jack-plug in wilt stoppen en midi I/O als je met een masterkeyboard en synthesizer wilt werken.

Kijk voor goede productvergelijkingen van computers en randapparatuur nooit op sites als consumentengids.nl en vergelijk.nl. Zij worden niet gehinderd door enige kennis. Kijk op tweakers en praat met experts, bijvoorbeeld in muziekwinkels. Laat je niet bij het eerste gesprek een geluidskaart in je maag splitsen. Neem bedenktijd.

Voor je begint:

Voordat je een muziekprogramma ook maar probeert moet je je afvragen wat je ermee wilt doen. Lite versies zijn slechts teasers. Je moet erg veel leren en dan blijken ze tekort te schieten ten opzichte van de volledige programma’s. Liever zie ik een demonstratie. Illegale versies hebben vaak bugs. Ik vermoed dat die versies ook door de fabrikanten in omloop worden gebracht;

–  Wil je je pianopartijen ook laten klinken als blazers, strijkers en drums? kies voor Logic of Cubase een masterkeyboard en een externe hardware synthesizer. Logic en Cubase zijn mooie complete programma’s voor zowel midi als audio. Beide programma’s zijn ook zeer geschikt voor mixen en post-productie.

– heb je alleen een digitale multisporen mixer nodig voor huis -tuin en keukengebruik, of zoek je speelgoed voor kinderen? probeer Magix Music Maker .

– is er geen instrument dat je goed beheerst? begin eens met de Rubberduck en stap daarna eventueel over op Reason. Daarvoor is geen randapparatuur nodig. Je kunt eventueel een masterkeyboard aansluiten (de mijne was nog geen €100). Live inspelen met een masterkeyboard en een software synthesizer levert overigens vaak latencies/vertragingen op, afhankelijk van de snelheid van je computer en het aantal synths dat je gebruikt.

– wil je dance produceren, of elektronische muziek? probeer eerst de Rubberduck, kies daarna eventueel voor Reason en combineer dat daarna met een masterkeyboard en daarna met Cubase of Logic en een hardware synthesizer.

– wil je audio engineer worden? kies voor Nuendo of liever Protools, dat in veel professionele studio’s gebruikt wordt.

Sampling

Sampling is het knippen van een deel(tje) uit een muziekstuk, meestal om het op een andere manier te hergebruiken. Sampling is begonnen met hardware. In een sampler neem je muziek op die je kunt hergebruiken met het keyboard van een sampler. Een synthesizer bestaat uit een verzameling van samples. Muziekprogramma’s met software synths kunnen evenmin bestaan zonder samples. Met alle muziekprogramma’s kun je je eigen samples inladen en editten.

Sampling is een aparte discipline in de (digitale) muziek. Ik verwacht dat sampling over honderd jaar deel zal uitmaken van klassieke muziek. Met onder anderen 2manyDJ’s als grote inspirators. Dit, of iets vergelijkbaars, was volgens mij namelijk nog nooit eerder gedaan. Goeie tweede lijkt Girl Talk. Meer over hem en sampling in RIP A Remix Manifesto, een film die je tegen het door jou gewenste bedrag kunt downloaden.

Muziekprogramma’s:

Magix Music Maker

Voor beginners en kinderen kan ik Magix Music Maker aanbevelen. Het is erg toegankelijk in gebruik, kost ongeveer honderd euro, heeft leuke opname- en editmogelijkheden en heeft ook samplers. Je kunt er goed demo’s mee maken als je een instrument beheerst en dat met een geluidskaart kunt routen naar je computer. De naam doet het al vermoeden; Magix Music Maker is voor hobbyisten.

Rubberduck

De Rubberduck is een software synthesizer, waarmee de legendarische Roland TB-303 synthesizer wordt nagebootst. Het is mijn favoriete geluid van mijn Roland synthesizer. Met de Rubberduck heb ik nooit gewerkt. Het programma is beperkt, maar dat kun je als een voordeel beschouwen, zoals ik met mijn inleiding heb proberen duidelijk te maken. Het allermooiste van de Rubberduck is dat je het programma HIER GRATIS kunt downloaden.

Professionele programma’s (kosten al snel €500, als je ze koopt):

Reason

Met Reason heb ik jaren gespeeld.  Zie hier een introductie van de laatst toegevoegde synth door Reason:

Reason is een fantastisch en toegankelijk programma. Het heeft een mixer, meerdere software synths, een sequencer, een sampler met talloze samples en een drumcomputer met talloze drumkits. Je kunt alle apparaten toevoegen zoveel je wilt, of verwijderen. Je kunt er je eigen samples in laden. Je kunt de besturing van ieder knopje in een tijdslijn uittekenen door er met de rechtermuisknop op te klikken, of je kunt de besturing live opnemen.

Door reason heb ik goed inzicht gekregen in hoe midi en veel apparatuur werkt. Inzicht in welke effecten welke geluiden kunnen maken. Als je het programma voor het eerst geopend hebt, druk dan eens op de tab toets, je ziet dan de achterkant en de bedrading, die je naar hartenlust kunt lostrekken en opnieuw routen. Je kunt in je mixer 4 effecten hangen die je in ieder spoor naar believen kunt inmixen.

De mogelijkheden zijn nagenoeg eindeloos. Dat deed mij geen goed. Hoewel ik het programma goed ken ben ik er met mijn creativiteit in verstrikt geraakt. In drie jaar is het me gelukt één instrumentaal nummer te maken waar ik redelijk tevreden mee ben. Dat heb ik in een dag en een nacht gemaakt. Dit is de ongemasterde versie:

Cubase

Reason kun je doorlinken naar Cubase en zo kun je iedere partij uit reason linken aan het door jou gewenste geluid uit je synthesizer. Helaas ben ik daar nog niet aan toe gekomen. Dat vergt weer wat studie. Cubase gebruik ik om midi mee in te spelen met mijn masterkeyboard Die notatie kun je desgewenst aanpassen/editten, dat ziet er bijvoorbeeld zo uit.

Cubase stuurt het geluid vanuit de computer naar mijn synthesizer die via mijn mengpaneeltje op mijn boxen is aangesloten. Cubase gebruik ik ook voor het mixen en nabewerken van audio. De interface ziet er dan ongeveer zo uit. 

Het derde spoor is een typisch drumspoor. De golven worden steeds afgebroken. Met de golven onderscheid de weergave van de audio zich van de midi. Bij midi zie je ook golven, maar die worden per parameter zoals volume, pitchbend, expressie, balance, breath, sustain in een apart schermpje weergegeven.

Protools en Nuendo

Cubase is een programma dat vrijwel alle mogelijkheden benut die computers en muziek bieden, maar de producent heeft nog een programma ontwikkeld en dat heet Nuendo. Dat is om de concurrentie met Protools aan te gaan.

Met Logic en Cubase kun je ook live opnemen, maar Protools en Nuendo schijnen bij uitstek geschikt te zijn om op veel sporen tegelijkertijd op te nemen en live te mixen. Bij concerten zie je ook vaak dat Protools gebruikt wordt door de geluidstechnicus. Protools werkt overigens niet zonder geluidskaart van M-audio. Let erop dat de Protools versie die je bij zo’n geluidskaart krijgt een light versie is, dat wil je niet. M-powered is een volledige versie.

Logic

Met Logic heb ik nog nooit gewerkt, maar het is erg populair bij onder meer danceproducers. Logic is van Apple en ik heb een uitgebreide demonstratie gehad in de Apple store. Logic lijkt exact op Cubase. Je kunt het ook integreren met Reason en heeft verder dezelfde audio en midi mogelijkheden. Er worden door de Apple stores gratis cursussen gegeven. Ik heb zelf net een macbook gekocht en overweeg serieus om Logic Studio aan te schaffen.

Cakewalk en Ableton

Cakewalk en Ableton zijn populaire programma’s, maar ik ken ze niet. Gelukkig is er internet 😛

Muzieknotatie en een karaokefeestje

Voor zover bekend heeft muziek altijd bestaan in alle culturen. Muziek bestaat dus hoogstwaarschijnlijk veel langer dan het schrift. Muzieknotatie werd helaas vaak vernietigd tijdens oorlogen, zoals ik in mijn vorige post beschreef. Mede daardoor heeft de muzieknotatie in de geschiedenis een grote achterstand opgelopen ten opzichte van de ontwikkeling van de muziek zelf.

De vroegste beschrijvingen van muziek die nog bestaan, zijn van Aristoxenos, die Pythagoras bekritiseerde. Aristoxenos beweerde dat de ware methode voor het bepalen van intervallen op het gehoor was, en niet door getalsverhoudingen. Daar heeft hij volgens mij gelijk in zoals ik hier al beschreef. Ons gehoor heeft, in combinatie met onze hersenen, dus een meer zuivere methode om natuurlijke patronen te duiden dan waar de wiskunde tot toe in staat is gebleken, lijkt het.

De christelijke traditie heeft uiteindelijk de muzieknotatie ontwikkeld tot wat nu de standaard is. Ze claimde dat het van god afkomstig was, maar Pythagoras, Aristoxenos en Plato wisten waarschijnlijk wel beter. Aan de huidige notatie gingen vele studies aan vooraf. Het was letterlijk monnikenwerk. Veel christelijke gezangen van rond 800 na christus en de daarop volgende eeuwen zijn bewaard gebleven. Ze zijn zelfs op CD gezet. Zoek maar eens naar gregoriaanse muziek.

Ooit zei iemand tegen mij dat muziek gewoon wiskunde is. Daar gingen al mijn haren recht van overeind staan. Wiskunde is het bestuderen van patronen en structuren. In muziek zijn inderdaad patronen en structuren te vinden, net als in iedere andere taal. Je kunt muziek natuurlijk op een wiskundige manier benaderen. Dat wordt in mijn ogen gedaan door bands als De Nits en Die Anarchistische Abend Unterhaltung.

Kun je aan het uiterlijk van iemand zien of iemand een alpha of beta persoon is? Ik denk van wel. Ik was per ongeluk eens bij een concert van de Nits in Paradiso. Het was nagenoeg uitverkocht en de band heeft dan ook jarenlang groot succes gehad. In mijn beleving zag ik een band spelen die wilde zeggen: “kijk nou wat een mooie patronen we laten horen”. Misschien dachten al die aanwezige beta mensen dat ook wel, want ze genoten er zichtbaar van. Ik vond De Nits niks.

Een wiskundige benadering van muziek was ook nodig om muziekmaken op een computer mogelijk te maken. Dat is begonnen met analoge synthesizers. Synthesizerartiesten namen vaak meerdere Synthesizers mee op tournee omdat verschillende typen verschillend geluid hebben. Dat gesjouw werden ze een beetje moe. Toen het eenmaal mogelijk was muziek met computers in nullen en enen uit te drukken kwam daar een oplossing voor. De CD werd uitgevonden en vrijwel tegelijkertijd MIDI: Musical Instrument Digital Interface.

Een synthesizermodule is een klein kastje met vaak duizenden geluiden erin. Ik heb er één zo groot als 2 stapeltjes van 3 CD´s. Dat kastje sluit je aan op een masterkeyboard. In een masterkeyboard zit geen geluid. Het enige dat je met een masterkeyboard doet is aangeven welke toets je indrukt, hoe hard je dat doet en hoe lang. Je kunt er ook noten mee buigen. Het is eigenlijk de notatie in de muziek die weer teruggebracht is naar de praktijk. Zo kun je meerdere synthesizermodules aansluiten en heb je maar één masterkeyboard nodig.

Jean Michel Jarre was één van de pioniers op midi-gebied. We kennen hem natuurlijk allemaal van deze hit:

Met midi heeft de muzieknotatie de achterstand die het had opgelopen, ten opzichte van de ontwikkeling van de muziek zelf, definitief goedgemaakt. Muziek die gespeeld wordt op een midi-muziekinstrument kan direct worden omgezet in midi-notatie. Midi-notatie kan direct worden omgezet in de gebruikelijke muzieknotatie en, met een synthesizermodule, in muziek.

Midi is dus eigenlijk uitsluitend notatie van muziek. Je kunt er veel files van downloaden op internet omdat ze meestal niet auteursrechtelijk beschermd zijn. Dit in tegenstelling tot bladmuziek. Dat is vreemd want met veel computerprogramma’s kun je de midi notatie met 1 druk op de knop omzetten in bladnotatie. We hebben echter aan Napster en Spotify kunnen zien dat het wel even kan duren voordat creatieve ontwikkelingen door de molens van wetgeving en corporate bedrijven gaan.

Als je een karaokefeestje wilt organiseren. Zoek dan op internet naar midi files. Hier staan bijvoorbeeld duizenden liedjes. Je kunt de files afspelen met bijvoorbeeld iTunes of Quicktime. Realiseer je dat het geluid niet in de file zit. In de file zit slechts de notatie opgeslagen. Het geluid komt uit de geluidskaart van je computer. Als je niets hoort dan ondersteunt je geluidskaart helaas geen midi, maar dat is tegenwoordig vrij ongebruikelijk. Je kunt dan eventueel een eenvoudige midi-geluidskaart kopen. Als je echt muziek wilt maken met je computer is een duurdere geluidskaart aan te bevelen, daar kom ik zeker op terug.